Kopaonik

Planina Kopaonik smeštena je u južnom delu Srbije, omeđena dolinama Ibra, Jošanice, Rasine, Toplice, Kosovskom i Topličkom dolinom. Kopaonik, ili „srebrna planina“, kako su je nazivali stari Latini, dobila je ime po brojnim nalazištima srebra ali i bogatstvom ruda olova, gvožđa, cinka, bakra, zlata... Materijalne ostatke koji nam ukazuju na život ljudi na ovom prostoru u poznomantičkom i ranohrišćanskom periodu, (3-6. vek nove ere) nalazimo na arheološkom lokalitetu „Nebeske stolice“ koji je smešten na 1800 metara nadmorske visine, ispod samog vrha Kopaonika (Pančićev vrh, 2017 metara). Naime, tu su pronađeni ostaci crkve iz 5-6. veka kao i starije antičke građevine iz 3-4. veka. Crkva je prema verovanju, bila posvećena Svetom Prokopiju. Interesantno je da je naziv ovom bajkovitom mestu dao čuveni srpski vojvoda Živojin Mišić, boraveći ovde 1895. godine na vojnim vežbama. Područje Kopaonika kao dela Raške oblasti, bilo je začetak srednjevekovne nemanjićke Srbije a pomenuta rudna bogatstva su vekovima privlačila stanovništvo, ne samo sa prostora Balkana. Rudu su kopali Rimljani, Srbi, Sasi, Turci, Nemci i drugi. U bližoj i daljoj okolini, po podgorinama i dolinama, nicali su rudarsko – trgovački centri, poput Livađa, Plane, Belog Brda, Trepče, Ostraća, Kovača, Janjeva, Novog brda, ali i utvrđenja Koznik, Brvenik, Maglič... Iako izgleda kao visoka, strma i nedostupna planina, Kopaoničke doline su vrlo prohodne i plodne, pa su tokom istorije, preko planinskih prevoja, postojali karavanski putevi kojima su se kretali trgovci iz Dubrovnika, Soluna, Carigrada... Trgovci, posebno dubrovački, su imali posebne privilegije od strane srpskih vladara. Nigde na prostoru Srbije nije sagrađeno i očuvano toliko značajnih manastira, crkava, tvrđava, starih gradova, kao u ovim dolinama i kotlinama. Najznačajniji duhovni centri, koji pripadaju svetskoj kulturnoj baštini, jer se nalaze na listi Uneska, su Studenica, (sagrađena 1196. godine) i Sopoćani sa starim Rasom, (1260). Tursko osvajanje Srbije značajno je umanjilo uticaj Kopaonika. Posle viševekovnog ropstva, jedan deo planine ponovo ulazi u sastav Srbije 1833. godine, drugi posle srpsko – turskih ratova 1877 – 1878., a treći tek 1912. godine. Otac srpske botanike, akademik Josif Pančić, smatra se najzaslužnijim za naučna otkrića i popularizaciju Kopaonika. Ovu planinu je istraživao u periodu od 1851 -1886. godine, a njenu floru opisao je u kapitalnoj monografiji „Kopaonik i njegovo podgorje“, a njegova velika ljubav prema njoj, rezultirala je time da danas počiva u mauzoleju na njenom najvišem vrhu. Otkrio je mnoge nepoznate biljne vrste a najznačajnija među njima je „Pančićeva omorika“. Turizam Tridesetih godina prošlog veka, zabeleženi su pionirski koraci u razvoju turizma. Prvi, zajednički organizovani izlet članova Srpskog planinarskog društva i Udruženja studenata planinara, izveden je 6. januara 1935. godine. U grupi je bilo 120 učesnika a pošto nije bilo smeštajnih kapaciteta, spavali su u radničkim barakama strugarе, vlasnika Bože Jeličića, na Ravnom Kopaoniku. Ovde su ostali nekoliko dana, na smučarskom tečaju. Nekoliko planinara, na čelu sa Vojinom Smodlakom, obišlo je ceo središnji Kopaonik i podnelo detaljan izveštaj o izvrsnim smučarskim terenima i predlozima da se počne sa izgradnjom smeštajnih objekata. Izabrana je komisija koja je odabrala mesto za izgradnju planinarskog doma, koji je otvoren u decembru 1935. a u januaru 1936. je primio prvih 100 posetilaca. Od tada, pa do početka Drugog svetskog rata, svake godine je održavano smučarsko takmičenje a Kopaonik postaje prvi zimsko – sportski centar u Srbiji. Godine 1948., na mestu porušenog, gradi se planinarski dom „Olga Dedijer“, sa 200 ležajeva. U narednih desetak godina nastaje nekoliko đačkih domova a i neke od radnih organizacija grade objekte za smeštaj svojih radnika. Ipak, planски razvoj Kopaonika kreće polovinom šezdesetih godina prošlog veka kada se osniva „Zajednica za unapređenje razvoja Kopaonika“. Osnivanjem RO „Kopaonik – Geneks“, koja izgrađuje jedinstveni turistički kompleks, Kopaonik osamdesetih godina 20. veka, postaje međunarodno prepoznatljiv i priznat turistički centar, koji danas broji preko 20.000 ležajeva. I nema li boljeg poziva da se poseti Kopaonik od reči koje je zapisao veliki Josif Pančić, pre 150 godina: „Prekrasan kraj Srbije, u kojem sam uvek nalazio nešto novo da vidim ili da se divim, i nikad nisam odlazio bez želje da se vratim.“