ZANIMLJIVOSTI

Planina Kopaonik smeštena je u južnom delu Srbije, omeđena dolinama Ibra, Jošanice, Rasine, Toplice, Kosovskom i Topličkom dolinom. Kopaonik, ili „srebrna planina“, kako su je nazivali stari Latini, dobila je ime po brojnim nalazištima srebra ali i bogatstvom ruda olova, gvožđa, cinka, bakra, zlata... Materijalne ostatke koji nam ukazuju na život ljudi na ovom prostoru u poznomantičkom i ranohrišćanskom periodu, (3-6. vek nove ere) nalazimo na arheološkom lokalitetu „Nebeske stolice“ koji je smešten na 1800 metara nadmorske visine, ispod samog vrha Kopaonika (Pančićev vrh, 2017 metara). Naime, tu su pronađeni ostaci crkve iz 5-6. veka kao i starije antičke građevine iz 3-4. veka. Crkva je prema verovanju, bila posvećena Svetom Prokopiju. Interesantno je da je naziv ovom bajkovitom mestu dao čuveni srpski vojvoda Živojin Mišić, boraveći ovde 1895. godine na vojnim vežbama. Područje Kopaonika kao dela Raške oblasti, bilo je začetak srednjevekovne nemanjićke Srbije a pomenuta rudna bogatstva su vekovima privlačila stanovništvo, ne samo sa prostora Balkana. Rudu su kopali Rimljani, Srbi, Sasi, Turci, Nemci i drugi. U bližoj i daljoj okolini, po podgorinama i dolinama, nicali su rudarsko – trgovački centri, poput Livađa, Plane, Belog Brda, Trepče, Ostraća, Kovača, Janjeva, Novog brda, ali i utvrđenja Koznik, Brvenik, Maglič... Iako izgleda kao visoka, strma i nedostupna planina, Kopaoničke doline su vrlo prohodne i plodne, pa su tokom istorije, preko planinskih prevoja, postojali karavanski putevi kojima su se kretali trgovci iz Dubrovnika, Soluna, Carigrada... Trgovci, posebno dubrovački, su imali posebne privilegije od strane srpskih vladara. Nigde na prostoru Srbije nije sagrađeno i očuvano toliko značajnih manastira, crkava, tvrđava, starih gradova, kao u ovim dolinama i kotlinama. Najznačajniji duhovni centri, koji pripadaju svetskoj kulturnoj baštini, jer se nalaze na listi Uneska, su Studenica, (sagrađena 1196. godine) i Sopoćani sa starim Rasom, (1260). Tursko osvajanje Srbije značajno je umanjilo uticaj Kopaonika. Posle viševekovnog ropstva, jedan deo planine ponovo ulazi u sastav Srbije 1833. godine, drugi posle srpsko – turskih ratova 1877 – 1878., a treći tek 1912. godine. Otac srpske botanike, akademik Josif Pančić, smatra se najzaslužnijim za naučna otkrića i popularizaciju Kopaonika. Ovu planinu je istraživao u periodu od 1851 -1886. godine, a njenu floru opisao je u kapitalnoj monografiji „Kopaonik i njegovo podgorje“, a njegova velika ljubav prema njoj, rezultirala je time da danas počiva u mauzoleju na njenom najvišem vrhu. Otkrio je mnoge nepoznate biljne vrste a najznačajnija među njima je „Pančićeva omorika“. Turizam Tridesetih godina prošlog veka, zabeleženi su pionirski koraci u razvoju turizma. Prvi, zajednički organizovani izlet članova Srpskog planinarskog društva i Udruženja studenata planinara, izveden je 6. januara 1935. godine. U grupi je bilo 120 učesnika a pošto nije bilo smeštajnih kapaciteta, spavali su u radničkim barakama strugarе, vlasnika Bože Jeličića, na Ravnom Kopaoniku. Ovde su ostali nekoliko dana, na smučarskom tečaju. Nekoliko planinara, na čelu sa Vojinom Smodlakom, obišlo je ceo središnji Kopaonik i podnelo detaljan izveštaj o izvrsnim smučarskim terenima i predlozima da se počne sa izgradnjom smeštajnih objekata. Izabrana je komisija koja je odabrala mesto za izgradnju planinarskog doma, koji je otvoren u decembru 1935. a u januaru 1936. je primio prvih 100 posetilaca. Od tada, pa do početka Drugog svetskog rata, svake godine je održavano smučarsko takmičenje a Kopaonik postaje prvi zimsko – sportski centar u Srbiji. Godine 1948., na mestu porušenog, gradi se planinarski dom „Olga Dedijer“, sa 200 ležajeva. U narednih desetak godina nastaje nekoliko đačkih domova a i neke od radnih organizacija grade objekte za smeštaj svojih radnika. Ipak, planски razvoj Kopaonika kreće polovinom šezdesetih godina prošlog veka kada se osniva „Zajednica za unapređenje razvoja Kopaonika“. Osnivanjem RO „Kopaonik – Geneks“, koja izgrađuje jedinstveni turistički kompleks, Kopaonik osamdesetih godina 20. veka, postaje međunarodno prepoznatljiv i priznat turistički centar, koji danas broji preko 20.000 ležajeva. I nema li boljeg poziva da se poseti Kopaonik od reči koje je zapisao veliki Josif Pančić, pre 150 godina: „Prekrasan kraj Srbije, u kojem sam uvek nalazio nešto novo da vidim ili da se divim, i nikad nisam odlazio bez želje da se vratim.“

Od šančeva do evropske prestonice kulture Grad koji danas poznajemo pod imenom Novi Sad nije nastao na staništu punom vedrine i ravnodnevice, već na pragu tvrđave i na granici opstanka. Njegova priča, međutim, počinje mnogo pre nego što je 1694. godine zvanično zabeležen kao "Racka varoš". Sam koren grada leži u Petrovaradinskoj tvrđavi – "Gibraltar na Dunavu". Neverovatno je da je ljudsko naselje na tom stenovitom useku postojalo još u kamenom dobu, pre više od 6.500 godina, da bi Kelti podigli prvo utvrđenje, a Rimljani kasnije sagradili vojni logor Cusum . Iako je sama tvrđava prvi put pomenuta pod mađarskim imenom Peturwarad 1237. godine, pravo civilno naselje na levoj obali Dunava nastaje tek nakon povlačenja Turaka . Pod habsburškom vlašću, pravoslavcima je bilo zabranjeno da žive unutar vojne tvrđave, pa su se srpske izbeglice naselile preko puta, u močvarnom rukavcu. To skromno naselje zvanično je dobilo ime "Ratzen Stadt" (Srpski grad). Istorijska prekretnica dogodila se 1. februara 1748. godine, kada je carica Marija Terezija, na molbu građana koji su uplatili 80.000 forinti, dodelila naselju status slobodnog kraljevskog grada. Tada je dobilo i svoje danas poznato ime – Novi Sad (lat. Neoplanta, mađ. Ujvidek) . Tokom 18. i 19. veka, Novi Sad je postao najveći srpski grad na svetu, često nazivan "Srpskom Atinom". Ovaj nadimak nije slučajan – grad je bio rasadnik pismenosti, sedište Matice srpske i domaćin prvog srpskog narodnog pozorišta. Upravo u tom periodu živeo je i stvarao Jovan Jovanović Zmaj (1833-1904), jedan od najomiljenijih srpskih pesnika, rođen u ovoj varoši . Njegove rodoljubive i dečje pesme postale su temelj srpske književnosti. Kroz Novi Sad je prošao i Branislav Nušić, veliki komediograf, koji je ovde postavio temelje moderne srpske retorike, dok je lingvista Vuk Karadžić ovde provodio vreme radeći na reformi jezika . Njihova prisutnost učinila je da ovaj grad vekovima kuca kao srce srpske kulture. Vekovi kasnije, Novi Sad je potvrdio svoj epitet kulturnog centra na najsjajniji mogući način. 2022. godine, grad je poneo prestižnu titulu Evropske prestonice kulture . Iako je svet tada još uvek izlazio iz senke pandemije, Novi Sad je organizovao spektakularni program koji je okupio više od 1,5 miliona posetilaca i 8.350 umetnika iz celog sveta . Titula je označila ogroman zaokret – napuštene industrijske hale u Limanu pretvorene su u kreativni distrikt, a širom grada formirana je mreža od 12 kulturnih stanica koje su oživele periferne delove grada . Ovaj projekat doneo je Novom Sadu i priznanje UNESKO-a kao Grada medijske umetnosti, čime se svrstao u sam vrh evropske kreativne scene . Za razliku od prošlosti, kada je kultura bila "srpska stvar", 2022. je potvrdila da je Novi Sad evropski grad – otvoren, multimedijalan i mladalački. Danas, dok šetate kamenim pločama u podnožju Petrovaradinske tvrđave, ili dok se odmarate na čuvenom Štrandu, istorija vam šapuće s tri različita jezika. Od Ratzen Stadt-a i vojne granice, preko Zmajevog pera, do svetlosnih instalacija Evropske prestonice kulture – Novi Sad je uvek bio više od geografske tačke. On je simbol opstanka, dokaz da se na ruševinama tvrđave može sagraditi most, i da se u varoši koja je nekad bila "šanac" danas nalazi jedna od najlepših evropskih priča. Kulturni i turistički vodič kroz srce Vojvodine Kada jednom kročite u Novi Sad, brzo ćete shvatiti da je grad stvoren za lagano uživanje, ne za žurno prebrojavanje znamenitosti. Ipak, lista stvari koje treba videti i doživeti impozantna je i raznovrsna – od tvrđave na steni do šarenih kuća u Podgrađu. Evo pregleda onoga što ne smete propustiti. Petrovaradinska tvrđava: Odbrana koja danas brani dobar provod Počnimo od mesta odakle je sve i krenulo. Petrovaradinska tvrđava, koju vojnici često nazivaju "Gibraltar na Dunavu", danas je najprepoznatljiviji simbol grada. Iako njeno unutrašnje jezgro podseća na strogi vojni raspored sa podzemnim hodnicima koji su dugi čak 16 kilometara (ne brinite, većina je zatvorena za javnost), sama šetnja bedemima pruža najlepši pogled na Novi Sad. Sa vrha, Dunav se vijuga ispod vas kao srebrna traka, a cela ravnica se prostire do horizonta. Ključne tačke na tvrđavi: • Sat kula – poznata po tome što joj velika kazaljka pokazuje minute, a mala sate. Zašto? Da bi je davno razdaljini brodovodioci mogli jasno videti. • Podzemne vojne galerije – vodiči će vas provesti kroz sistem tunela iz 18. veka, uz priče o duhovima, barutu i austrijskim generalima. • Letnja pozornica – ovo je mesto gde svakog jula grmi EXIT festival. Iako je van sezone festivala pozornica tiha, zamislite hipnotički sjaj hiljada svetala i ritmove koji tresu temelje tvrđave. Podgrađe: Kameni osmeh prošlosti Ispod samih bedema tvrđave, u starom delu zvanom Podgrađe, vreme kao da je stalo. Uličice su popločane kaldrmom, kuće su niske, sa drvenim kapcima, a u nekim dvorištima još uvek ima bunara. Ovo je siromašniji deo starog grada – nekada naselje vojnih slugu i zanatlija, danas omiljeno mesto umetnika i galerista. Obavezno svratite u ulicu Matičku – to je najuža ulica u gradu, jedva široka jedan metar, kojom prolaze samo najhrabriji pešaci. Ulice u centru: Šetnja kroz "Srpsku Atinu" Kada pređete most sa Petrovaradina u centar Novog Sada, Dunavski park vas dočekuje svojim fontanama i starim drvoredima. Samo par koraka dalje je Zmaj Jovina ulica – glavna pešačka zona. Ova ulica je kičma Novog Sada. S jedne strane su prodavnice, kafići i slastičarnice koje mirišu na kremšnite, a sa druge – fasade u secesijskom, baroknom i klasicističkom stilu. Obavezne stanice u centru: 1. Saborna crkva (Saborni hram) – najveća pravoslavna crkva u gradu, iznutra oslikana zlatnim ikonama i veličanstvenim ikonostasom. 2. Vladikanski dvor – prelepa palata pored crkve, izgrađena za potrebe srpske pravoslavne eparhije. 3. Matica srpska – najstarija srpska književna i kulturna institucija. Njen arhiv čuva raritetne rukopise i prva izdanja knjiga na srpskom jeziku. 4. Muzej Vojvodine – idealan za kišni dan. Ovde ćete videti sve – od rimskih kaciga i sarmatskih nošnji, pa do nameštaja iz 19. veka. Dunavski park i šetalište Za trenutak predaha, sedite na klupu u Dunavskom parku. Veštačko jezero sa patkama, spomenik pesniku Branku Radičeviću i hladovina starih stabala – savršeno mesto za popodnevni odmor. Odatle je kratka šetnja do Keja žrtava racije – mesta za tiho sećanje i istovremeno omiljenu stazu trkača i biciklista. Leti, kej živi: splavovi se pretvaraju u bašte, svira muzika, a miris reke meša se sa mirisom roštilja. Izvan centra: Mali prag i Liman Liman (deo grada sa četvrtima Liman 1, 2, 3, 4) nije istorijski, ali je kulturološki živi muzej modernizma. Spomenik "Četiri lava" na Limanu 1 simbol je socijalističke epohe, a šetnja pored nove zgrade Univerziteta otkriva kako Novi Sad diše danas. "Mali prag" je tek rođena kulturna atrakcija – nekadašnji industrijski silosi i hangari pretvoreni su u Kreativni distrikt. Tokom Evropske prestonice kulture 2022. godine, ovi prostori su potpuno preobraženi. Danas tu možete videti izložbe savremene umetnosti, radionice, male bioskope i retro igraonice. Futoška pijaca – ukus Vojvodine Konačno, nijedna poseta Novom Sadu nije potpuna bez odlaska na Futošku pijacu. Zaboravite turističke suvenire – ovde se kupuju domaći sir, kulen, sveži hleb i paprike iz Srema. Pijaca je najbolji način da okusite Vojvodinu: bogatu, začinjenu i iskrenu. U prizemlju pijace sve češće možete pronaći i etno-kuću sa ručno rađenim keramičkim suvenirima. Bez obzira na to da li ste bili na EXIT festivalu, u poseti tvrđavi ili samo u prolazu, Novi Sad će vam ostati u sećanju kao grad koji se ne trudi da impresionira – on to čini prirodno, svakom svojom kaldrmom i svakim zalaskom sunca nad Dunavom.

Na Ušću Save i Dunava nalazi se Vinča, jedno od najstarijih urbanih naselja na svetu — starije od 7.000 godina.

Niš – Grad Duge i Burne Istorije Niš, smešten na obalama reke Nišave u južnoj Srbiji, predstavlja jedan od najstarijih gradova u Evropi i važnu kapiju koja povezuje centralnu Evropu sa Bliskim istokom . Kroz njegovu istoriju, koja seže još u keltsko doba, prošle su brojne civilizacije – od Rimljana, Huni i Avara, do Slovena, Turaka i Austrijanaca, ostavljajući dubok trag u kulturi i izgledu grada . Od Naissusa do carske prestonice U antičko doba bio je poznat kao Naissus, a prvi put ga je u 2. veku pominje Ptolomej u svom vodiču za geografiju . Grad se posebno ponosi što je rodno mesto jednog od najvećih vladara istorije – rimskog cara Konstantina Velikog, rođenog ovde oko 280. godine . Tokom vladavine Konstantina, Niš je doživeo procvat, o čemu svedoči luksuzna vila Medijana sa čuvenim mozaicima, koja je služila kao njegova rezidencija . Iako je bio važan rimski centar, grad su tokom seobe naroda razorili Huni, da bi ga u 9. veku osvojili Bugari, a potom i Vizantija. Krajem 12. veka, grad ulazi u sastav srednjovekovne Srbije pod vlašću Nemanjića, pre nego što će 1375. godine pasti pod osmansku vlast . Turski bedemi i Ćele-kula Turska dominacija trajala je punih pet vekova i oblikovala je današnji izgled grada. Najpoznatiji simbol iz ovog perioda je Niška tvrđava. Iako je na tom mestu bilo utvrđenja još od rimskog doba, današnji izgled bedemi su dobili 1723. godine kada su ih Turci dogradili . Danas je ovo jedan od najbolje očuvanih srednjovekovnih bedema u centralnom Balkanu, a unutar zidina nalazi se i znameniti Bali-begova džamija iz 16. veka . Jedno od najmorbidnijih, ali i najposećenijih mesta u gradu je Ćele-kula. Nakon Bitke na Čegaru 1809. godine, tokom Prvog srpskog ustanka, turski zapovednik je naredio da se glave poginulih srpskih ustanika ugrade u kulu. Prvobitno je u zidove bilo uzidano čak 952 lobanje, a do danas je sačuvano njih 58 . Ovo jezivo upozorenje trebalo je da zastraši Srbe, ali je umesto toga postalo simbol borbe za slobodu, a danas se nalazi u posebnoj kapeli . Savremeni Niš Posle oslobođenja od Turaka 1878. godine, Niš je postao deo moderne Srbije. Tokom Prvog svetskog rata grad je bio privremena prestonica Srbije . Iako je teško stradao u Drugom svetskom ratu, danas se Niš razvio kao značajan univerzitetski centar (Univerzitet osnovan 1965) i industrijsko središte. Zanimljivosti Burek: Iako je popularno jelo na Balkanu, veruje se da je burek stvoren upravo u Nišu sredinom 15. veka . Nišvil: Leti se u tvrđavi održava čuveni džez festival Nišville koji privlači posetioce iz celog sveta . Merak: Za Nišlije se kažu da su "meraklije" jer umeju da uživaju u životu – bilo kroz hranu, muziku ili laganu šetnju pored reke.

Prirodni spomenik kod Kuršumlije — 202 kamena „figure“ nastale erozijom; UNESCO kandidat i jedinstven pejzaž na Balkanu.

Nacionalnim parkom proglašen 1960. godine; na obroncima se nalazi više od desetina srednjovekovnih manastira Srpske pravoslavne crkve.

Malo je jezika na svetu koji svakodnevno koriste dva pisma, a srpski je jedan od njih. Upravo zato su ćirilica i latinica više od običnog načina pisanja — one predstavljaju deo kulture, istorije i identiteta народа. Kako su nastala ova pisma? Ćirilica je nastala u srednjem veku i vezuje se za učenike braće Ćirilo i Metodije. Smatra se jednim od najstarijih slovenskih pisama koje se i danas aktivno koristi. Latinica, sa druge strane, vodi poreklo iz starog Rima i danas je najrasprostranjenije pismo na svetu. Srpska latinica prilagođena je našem jeziku zahvaljujući reformama Ljudevit Gaj u 19. veku. Zanimljivost koju mnogi ne znaju Srpski jezik je jedan od retkih jezika u kome gotovo svako slovo predstavlja tačno jedan glas. To znači da se reči uglavnom pišu baš onako kako se izgovaraju. Pravilo koje je popularizovao Vuk Stefanović Karadžić glasi: „Piši kao što govoriš, čitaj kako je napisano.“ Zahvaljujući tome, prelazak sa ćirilice na latinicu kod nas je mnogo lakši nego u mnogim drugim jezicima. Ćirilica u digitalnom dobu Iako mnogi danas više koriste latinicu na telefonima i društvenim mrežama, ćirilica nije nestala. Naprotiv — poslednjih godina sve više mladih koristi ćirilicu u dizajnu, umetnosti i na internetu. Posebno je zanimljivo što moderne aplikacije i telefoni danas potpuno podržavaju oba pisma. Da li je jedno pismo „važnije“? Oko toga se često vode rasprave, ali istina je da oba pisma imaju veliku vrednost. Ćirilica čuva tradiciju i istorijsko nasleđe, dok latinica omogućava lakšu međunarodnu komunikaciju. Upravo ta sposobnost da koristimo oba pisma čini srpski jezik posebnim. Možda baš zato mnogi stranci smatraju da je fascinantno kako bez problema čitamo i pišemo na dva različita pisma — nešto što je u velikom delu sveta prava retkost.

Zlatibor je planina u zapadnoj Srbiji za čiji se nastanak imena vezuje nekoliko legendi, a najčešće pominjana je da je ime dobio po retkoj vrsti belog bora, koji ovde raste, i koji u jednom delu godine dobija zlatno žutu boju. Materijalni ostaci pokazuju da su zlatiborske pećine i guste šume naseljavali pripadnici prvobitnih ljudskih zajednica a prvi poznati stanovnici Zlatibora bili su Iliri, čija su groblja (humke) pronađena na lokalitetima Krivorečka gradina, Viševina, Kremna, širi teren od Ljubiša do Mušveta i Braneškom polju. Mogu se u literaturi naći tvrdnje da geografski toponimi ovog kraja, poput Čigote, Negbina i Murtenice, upravo potiču od Ilira. Rimljani su u ovom kraju, radi eksploatacije, za vojne potrebe izgradili mrežu poznatih puteva prema okolnim provincijama. Zlatibor je bio u sastavu rimske provincije Dalmacije, a iz ovog perioda ostao je znatan broj nadgrobnih spomenika, koji uglavnom datiraju iz 2. i 3. veka. Najveći broj rimskih spomenika nalazi se u Kremnima, a tu su reljefi inspirisani motivima iz prirode i ponekad božanstvom Atisom - u liku lepog mladića. Lokaliteti iz ove epohe nalaze se i u Krivoj Reci i Gostilju, gde su smeštene nekropole sa nadgrobnim spomenicima. Polovinom 12. veka, Zlatibor je pripadao županu Stracimiru Zavidoviću, rođenom bratu Stefana Nemanje, koji ga priključuje svojim teritorijama oko 1180. godine. U doba Stefana Nemanje ovi krajevi, zajedno sa čitavom užičkom okolinom, bili su u sastavu oblasti poznate pod imenom Stari Vlah. Nešto kasnije užički kraj je administrativnom podelom izdeljen na četiri župe: Rujno, Moravicu, Lužnicu i Crnu Goru. Župa Rujno se prostirala na današnjem Zlatiboru. Kulturni i prosvetni centar tadašnje župe Rujno bio je manastir Rujno u kome je radila i jedna od prvih srpskih štamparija. Posle smrti cara Dušana, Zlatibor je često menjao gospodare preko Vojislava Vojinovića, Nikole Altomanovića, čiju vlast nad ovim krajevima potvrđuje podatak da je zlatiborsko selo Sjeništa darovao manastiru Hilandaru. Knez Lazar Hrebeljanović i bosanski ban Tvrtko se udružuju protiv njega i pobeđuju ga 1373. u Užicu. Posle pobede, osvojene teritorije su podeljene i tom prilikom najveći deo Zlatibora pripao je srpskom knezu, dok su ostali delovi ušli u sastav bosanske države. Osvajanjem srpske države Turci su i ovde uspostavili svoju vlast deleći Zlatibor na begerbegluke, čitluke, kadiluke i knežine kojima su upravljali srpski knezovi. Za vreme Turaka, Zlatibor je delio sudbinu ostalih srpskih krajeva pa je u nemirnim vremenima bio često pustošen. Turci su na svim strateškim mestima izgradili utvrđenja za sopstvene vojne potrebe, hanove i džamije. Odmah po izbijanju Prvog srpskog ustanka, Zlatiborci se late oružja i staju pod komandu Mihaila Radovića, organizatora ustanka u ovom kraju. Za vreme drugog srpskog ustanka na Zlatiboru nije bilo većih borbi, ali su Zlatiborci predvođeni pomenutim Radovićem i čuvenim rujanskim serdarom Jovanom Mićićem učestvovali u boju na Ljubiću i napadu na Užice. Opšta amnestija za beogradski pašaluk posle pregovora sa Portom obuhvatala je delove Zlatibora jer se ovim krajem pružala granica između Beogradskog i Novopazarskog pašaluka. U okviru užičke nahije ubrzo je formirana kneževina Rujno sa sedištem u Čajetini, a za serdara proglašen knežev vojvoda Jovan Mićić iz Rožanstva čija je bista postavljena ispred opštinske zgrade u Čajetini. Ovom amnestijom stvorene su predispozicije za konačno oslobođenje od turskog ropstva i privredni polet zlatiborskog kraja. Jovan Cvijić je isticao da „visoravan Zlatibora nije jednostavna, već sastavljena od više površi koja su jedna u drugu uklopljene“. Još u prvoj polovini 19. veka se znalo da je vazduh na Zlatiboru specifičan, pa i ne čudi što su u to doba, porodice uglednih turskih begova ali i bogatih užičkih trgovaca, volele da provode vreme na ovoj planini. U drugoj polovini 19. veka, na Zlatibor dolaze rekonvalescenti koji boluju od plućnih bolesti, koje su tada bile veoma rasprostranjene. Za početak organizovanog turizma na Zlatiboru, uzima se poseta kralja Aleksandra Obrenovića avgusta 1893. godine. Pedantno je zapisano da je kralju Srbije organizovan doček kakav se do tada nije pamtio. Izvor Kulaševac, pored koga je kralj sa svojom svitom ručao, od tada se zove Kraljeva voda, oko koje se danas nalazi centar turističkog kompleksa Zlatibor. Kralj Petar Karađorđević je zbog zdravstvenih razloga, boravio na Zlatiboru 1905. godine a neposredno posle toga počela je gradnja prvog hotela, koji se zvao „Kraljeva voda“. Danas je to kongresni centar „Srbija“. Do početka Prvog svetkog rata izgrađene su i vile „Čigota“, „Beograd“ kao i restoran „Zdravlje“... Period mondenskog turizma razvija se između dva svetska rata i to: na Kraljevoj vodi i Palisadu, gde imućni beogradski industrijalci, advokati, trgovci, lekari, grade svoje vile i letnjikovce koji se nisu razlikovali od onih u najpoznatijim banjama Evrope; na Palisadu se otvaraju restorani sa bungalovima za smeštaj gostiju; dečije odmaralište na Oku gde borave deca beogradskih škola. Uz odmaralište se gradi i narodno kupatilo sa uređenom plažom i ležaljkama a u podnožju Tornika grade se drveni bungalovi. Veliki broj objekata na Zlatiboru srušen je tokom ratnih godina 1941 – 1945. Vila predratnog beogradskog advokata Aleksandra Pavlovića, sagrađena 1937. godine, dizajnirana u tradicionalnom planinskom stilu uz moderne uticaje, predstavlja remek-delo arhitekture između dva svetska rata. Danas je poznata kao „Titova vila“ jer je posle rata konfiskovana i dodeljena predsedniku države na korišćenje iako nije poznato da je Tito ikada u njoj prespavao. Proglašena je spomenikom kulture. Krajem šezdesetih i početkom sedamdesetih godina 20. veka Zlatibor je mesto koje prema broju smeštajnih kapaciteta i uređenosti ambijenta, opremljenosti komunalijama i povezanim putnim pravcima, prevazilazi sve druge turističke centre u Srbiji. Kao razlog za to navodi se tradicija razvoja turizma na ovom prostoru, daleko starija od drugih turističkih regija. Danas, turistički centar Zlatibor, koji se nalazi na nadmorskoj visini od oko 1000 metara, poseti oko 300.000 ljudi godišnje, što ga čini najposećenijom srpskom planinom. Zlatibor je nadaleko poznat po prelepoj prirodi, gustim četinarskim šumama, idealnom ružom vetrova što ga čini vazdušnom banjom koja više od jednog veka privlači turiste iz zemlje i regiona. Neposredna blizina Tare, Mokre Gore, Jelove Gore, dolina reke Đetinje i prostranstva užičkog kraja, čine ovu destinaciju nezaobilaznom u životu svakog ljubitelja istinskog odmora i uživanja.

Grad na Tisi sa evropskim vaterpolo snom. Bečej, smešten na levoj obali reke Tise u Vojvodini, možda nije najveći grad u Srbiji, ali njegova priča je sve samo ne obična. Sa oko 25.000 stanovnika, ovaj grad je svedok bogate istorije, ali i sportskih podviga koji su odjeknuli Evropom. Ono po čemu je Bečej danas najpoznatiji, a što mnoge i dalje oduševljava, jeste neverovatna priča o njegovom vaterpolo klubu, koji je krajem 20. veka igrao u samom vrhu Evrope, i to u vremenu kada je cela zemlja bila u ratnom vihoru. Geografski i istorijski kontekst Bečej je grad bogate i burne istorije. Prvi put se pominje još u 11. veku, a kroz vekove je menjao vladare, bio deo Ugarske, Osmanskog carstva i Austrougarske monarhije, da bi konačno postao deo Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca posle Prvog svetskog rata. Danas je Bečej poznat po svom kulturnom nasleđu, multietničkoj strukturi stanovništva i, pre svega, po industrijskoj tradiciji. Nekada je u njemu cvetala industrija, posebno "Bečejka", jedan od najvećih prehrambenih kombinata u bivšoj Jugoslaviji, koja je dala pečat ovom gradu na Tisi. Od velikog istorijskog značaja je i Tvrđava Bečej (Bečejski grad), koja se nalazi u centru grada na rečnom ostrvu. Iako danas delom u ruševinama, ona podseća na turbulentnu prošlost i važnost ovog područja kroz istoriju. Sam centar grada krasi i nekoliko važnih verskih objekata, među kojima je i pravoslavna crkva Svetog arhangela Mihaila, kao i rimokatolička crkva Svetog Đurđa. Zanimljivosti o Bečeju Da Bečej nije samo jedan od mnogobrojnih vojvođanskih gradova, potvrđuje nekoliko zanimljivih činjenica. • Grad sporta: Iako je vaterpolo najsjajnija zvezda, Bečej je oduvek bio grad sportista. Fudbal, odbojka, rukomet i drugi sportovi imaju dugu tradiciju. Fudbalski klub "Bečej" se takmičio u najvišem rangu jugoslovenskog i srpskog fudbala. Međutim, nijedan sport nije doneo Bečeju svetsku slavu kao vaterpolo. • "Bečejka" - simbol industrije: Nekadašnji gigant "Bečejka" bio je jedan od najvećih proizvođača jestivog ulja, margarina i drugih prehrambenih proizvoda u regionu. Iako je poslovanje danas u drugom ritmu, ova fabrika je decenijama zapošljavala hiljade Bečejaca i oblikovala ekonomiju grada . • Reka Tisa kao žila kucavica: Grad je neraskidivo vezan za Tisu. Na njenim obalama se odvija veliki deo društvenog života, od letnjih kupališta do šetališta. Vaterpolo bazen, domaći teren slavnog kluba, nalazi se upravo na obali ove reke, što je dodatno povezalo identitet grada sa sportom . • Šetalište i mostovi: Jedna od omiljenih aktivnosti Bečejaca je šetnja kejom uz Tisu, dok su dva mosta koja povezuju grad sa drugom obalom reke i Vojvodinom od velikog strateškog i simboličkog značaja. • Kulturni centar Vojvodine: Bečej neguje multikulturalnost, sa srpskim, mađarskim, romskim i drugim narodnostima koje žive jedna pored druge, što se ogleda u raznovrsnim kulturnim manifestacijama koje se održavaju tokom cele godine. Vaterpolo klub Bečej - Istorija evropskog uspeha Priča o Vaterpolo klubu Bečej (PVK Bečej) je priča o snazi, upornosti i timskom duhu. Početkom 90-ih godina prošlog veka, Bečej je počeo da se penje na vaterpolo mapu Evrope. Klub je, uz podršku tada moćne Naftne industrije Srbije (NIS), prerastao u "drim tim" jugoslovenskog i evropskog vaterpola. Vrhunac ove priče dogodio se 1999. godine. Tada je Bečej NIS Naftagas, kako je glasio pun naziv kluba, stigao do finala Kupa evropskih šampiona, danas poznate kao Lige šampiona. Bio je to najveći uspeh u istoriji kluba, ali i jedan od najdramatičnijih trenutaka u istoriji sporta na ovim prostorima. Naime, sve se odvijalo u senci NATO bombardovanja tadašnje SR Jugoslavije. Pod senkom bombi - put do finala 1999. Iako je NATO agresija počela u martu 1999. godine i prekinula sva sportska takmičenja u zemlji, Bečejci nisu odustali od evropskog sna. Za razliku od domaćeg prvenstva, koje je prekinuto, a Bečej proglašen šampionom, u Evropi se nastavilo. Međutim, put do finala bio je sve samo ne lak. • Oduzeto domaćinstvo: Evropska plivačka federacija (LEN) oduzela je Bečeju domaćinstvo završnog turnira (Final Four) Lige šampiona, iako im ga je pre toga dodelila. Razlog je bio rat u zemlji . • Utakmice u Atini: Poslednje utakmice grupne faze Bečej nije mogao da igra u svom bazenu na Tisi, već je domaćinstvo prebačeno u Atinu. Tamo su, suočeni sa neverovatnim okolnostima, zabeležili poraze od ekipa Posilipa i Viljagmenija, ali su ipak uspeli da se plasiraju na Final Four . • Podrška Atine: U znak podrške srpskom narodu, grčki muzičar Mikis Teodorakis održao je ogroman protestni koncert na trgu Sintagmi ispred više od 100.000 ljudi, a cela vaterpolo delegacija Bečeja stajala je na pozornici tokom celog događaja . Legenda srpskog vaterpola Mirko Sandić tada je rekao: "Oni koji nas svakodnevno bombarduju moraju da znaju da ruše samo ono što smo teškom mukom izgradili od betona, kamena, cigle... Ovo što je u nama nikada neće moći da unište. Jedino sport može da donese ovakvu i ovoliku radost u tužnom vremenu za naš narod." Finale u Napulju Na Final Four turniru u Napulju, Bečej je u polufinalu ubedljivo savladao moskovski Dinamo sa 8:4. U drugom polufinalu, splitska Mladost je izbacila domaćina Posilipo. U finalu, Bečej je igrao protiv splitske Mladosti. Utakmica je bila izjednačena, a sudbinu je presudio nerealizovan četverac Veljka Uskokovića u trećoj četvrtini. Split je na kraju slavio sa 8:7 . • Rezultat finala: Bečej NIS Naftagas – Mladost HPB 7:8 . • MVP turnira: Aleksandar Šapić, igrač Bečeja, proglašen je za najkorisnijeg igrača turnira . Iako su poraženi u finalu, Bečejci su postali vicešampioni Evrope, što je i danas najveći uspeh kluba. Doček u Bečeju bio je svečan, jer je u tim teškim vremenima, borba i uspeh momaka sa Tise bio "melem na ranu" celoj zemlji . Zlatna generacija Ekipa Bečeja 1999. godine bila je prava "zlatna generacija". Igrači poput Aleksandra Šapića, Danila Ikodinovića, Veljka Uskokovića, Dejana Savića, i mnogih drugih, bili su ne samo vrhunski sportisti, već i simbol borbe i nacionalnog ponosa. Spisak ekipe koja je igrala u tom istorijskom finalu govori o kvalitetu koji je posedovao ovaj klub : • Golmani: Šoštar, Šefik, Soro • Igrači: Zimonjić, Krstonošić, Vukanić, Peković, Ćirić, Uskoković, Tot, Šapić, Vasović, Vince, Milić, Mesaroš, Rodić, Krečković Zašto je Bečej važan za srpski vaterpolo? Uspesi Bečeja bili su temelj za kasniju dominaciju srpskog vaterpola na svetskoj sceni. Mnogi igrači iz te generacije postali su stubovi reprezentacije Srbije i Crne Gore, a kasnije i Srbije, koja je osvajala olimpijske medalje, svetska i evropska prvenstva. Klubovi poput Bečeja pokazali su da i iz malih sredina, uz pravu organizaciju, podršku i talenat, može da iznikne evropski velikan. U tom smislu, Bečej je, uprkos svim turbulencijama, ostavio neizbrisiv trag u istoriji evropskog vaterpola. Danas, iako klub ne igra na istom nivou, njegovo nasleđe živi. Priča o Bečeju, o tome kako su momci sa Tise igrali finale Lige šampiona u vreme dok su bombe padale na njihovu zemlju, i dalje inspiriše nove generacije sportista u Srbiji. Grad na Tisi će uvek pamtiti 1999. godinu kao godinu najvećeg evropskog sna, koji je za dlaku izmakao, ali je zato zacementirao mesto Bečeja na večnoj listi evropskih vaterpolo velikana.